Tutaj będziemy rozpatrywać czy równania grawitacji Einsteina (Ogólnej teorii względności) przechodzą w równania Newtona. Jaki jest warunek zachowawczy dla pól grawitacyjnych, oraz czy wzór na energię całkowitą w przybliżeniu małych pól i małych pędów, czy przechodzi na energię cząstki w polu grawitacyjnym znanego z mechaniki klasycznej.
Fizyka w słabych stacjonarnych polach grawitacyjnych Teraz będziemy rozpatrywać metrykę w słabo zakrzywionych czasoprzestrzeniach, które wcześniej wyznaczyliśmy dla słabych pól grawitacyjnych Newtonowskich, którego interwał czasoprzestrzenny dla słabego pola grawitacyjnego jest już wyznaczony i jest w postaci , nasz rozważany interwał jest zależny o potencjału skalarnego pola Newtowskiego. Stosując definicję czterowektora prędkości, którą w ogólnej teorii względności tak samo zapisujemy jak szczególnej teorii względności, tylko że w tym pierwszym przypadku interwał czasoprzestrzenny jest ściśle określany, i zapisujemy go wedle sposobu . Różniczka interwału czasoprzestrzennego występującego w pochodnej przy definicji czterowektora prędkości jest zdefiniowany tak by kwadrat był zdefiniowany wedle sposobu , wtedy możemy napisać część przestrzenna czteroprędkości przy pomocy pochodnej względem czasu:
Naszą metrykę przedstawiamy wyłączając przed pierwiastek wyrażenie cdt w naszej różniczce interwału czasoprzestrzennego, którego czas t jest liczony w sekundach:
Pochodna czterowektora położenia dla współrzędnych przestrzennych w naszej rozważanej metryce jest:
Części przestrzenna czterowektora prędkości są równa zero, bo zachodzi v<<c dla prędkości o wiele mniejszych od prędkości światła, wtedy wyrażenie w nawiasie w dla słabych pól grawitacyjnych jest równe zero. Cześć czasowa czterowektora prędkości przybliżeniu jest równa jeden:
co to wynika z wyrażenia na u opisanej powyżej dla słabych pól grawitacyjnych, ale też musi być spełnione: , aby prędkość zerowa czerowektora prędkości była równa w przybliżeniu jeden. Z własności prędkości w czterowektorze, można udowodnić, że można pominąć prędkości dla μ≠ 0, rozważyć tylko będziemy przypadek μ=0, dla którego u≈1, stąd drugi wyraz w równaniu na linie geodezyjne na ruch po stycznej można przedstawić:
Na podstawie równanie ruchu cząstki po stycznej wedle równania na linie geodezyjne jest wyrażone:
To co nam pozostało do policzenia w równaniu jest policzenie elementów tensora Christoffela, tzn. elementów Γ. Tutaj policzymy najpierw Γ, i dalej elementy tensora Γ. Policzmy tensor Christoffela dla μ=0, a więc:
Według naszej metryki , mamy składowe tylko diagonalne tensora metrycznego dla omawianego słabego pola grawitacyjnego Newtonowskiego, dzięki którego elementy tensora metrycznego tworzą interwał czasoprzestrzenny opisującego słabe pole Newtonowskie :
Ogólnie mówiąc pochodna tensora metrycznego względem x dla metryki newtonowskiej obowiązującego w ogólnej teorii względności dla słabych pól grawitacyjnych, dla wszystkich jego składowych, piszemy:
Elementy odwrotne tensora metrycznego liczymy podobnie jak w punkcie i , które potrzebne będą nam do policzenia elementów tensora Christoffela wraz z elementami tensora prostego metrycznego:
Tensor Christoffela dla wszystkich wskaźników zerowych w tym tensorze po wykorzystaniu policzonego elementu tensora metrycznego odwrotnego też o zerowych wskaźnikach , a także na podstawie policzonego elementu tensora prostego metrycznego zapisane w punkcie , możemy napisać:
Dla małych prędkości względem prędkości światła, wykorzystując wzór w czasoprzestrzeni prawie płaskiej czasoprzestrzeni Minkowskiego dla wskaźnika μ zerowego, można napisać tożsamość na linie geodezyjne:
Mnożymy równanie obustronnie przez mc i wykorzystując definicję czterowektora pędu poprzez czterowektor prędkości, otrzymujemy:
Następnie wyrażamy czteropęd cząstki, o zerowej współrzędnej kontrawariantnej względem jej energii, i korzystając że tensor kowariantny jest równy tensorowi kontrwariantnemu, bo zachodzi dla słabych pól grawitacyjnych (pól Newtonowskich):
Mając definicję tensora pędu o zerowej współrzędnej kontrawariantnej czterowektora pędu poprzez energii cząstki , która ta tożsamość zachodzi w przybliżeniu, podstawiamy go do równania i mnożąc jednocześnie go przez prędkość światła "c", otrzymujemy:
Dla płaskiej przestrzeni dla prędkości nierelatywistycznych, zachodzi ds=cdt w przybliżeniu na podstawie definicji różniczki interwału czasoprzestrzennego :
Podstawiając w równaniu za element tensora Christoffela i w rezultacie otrzymujemy:
Dokonując pewnych przekształceń w równaniu uniezależniamy się od prędkości światła w prawej stronie wspomnianego wcześniej równania, czyli po pewnych skróceniach dostajemy tożsamość:
Powyższe równanie mówi, o ile pole grawitacyjne (wielkość skalarnego potencjału słabego pola grawitacyjnego) nie zależy od czasu, to energia całkowita (mechaniczna) cząstki jest zachowana.
Następnym naszym krokiem jest policzenie następnych elementów o wskaźniku dolnych niezerowych, która jest jednym ze składowych tensora Chrostoffela, tzn. dla 0≠μ=i, przy czym należy pamiętać, że metryka dla słabego pola grawitacyjnego jest taka, w której występują tylko diagonalne elementy tensora metrycznego, a więc:
Poniżej mamy równanie na linie geodezyjne po którym poruszało się ciało, czyli korzystając z równania tensorowego dla wskaźników dolnych przestrzennych tensora Christoffela:
Równość , z definicji czterowektora pędu dla współrzędnych przestrzennych zdefiniowanych poprzez czterowektor prędkości, zapisujemy:
Dla prędkości nierelatywistycznych oczywiste jest, że w przybliżeniu mamy dla słabego pola grawitacyjnego, że ds≈c dt, jednocześnie możemy pomnożyć obustronnie równanie przez prędkość światła w próżni "c":
Podstawiając do policzony tensor Γ , wtedy otrzymujemy równanie ruchu w zależne od rozkładu potencjału skalarnego pola grawitacyjnego w przestrzeni.
Po pewnych skróceniach w równaniu likwiduje się zależność od prędkości światła z prawej stronie wspomnianego równanie, wtedy to nasze równanie ruchu cząstki przyjmuje kształt:
Jeśli oznaczymy jako energię potencjalną cząstki przez oznaczenie zależne od jej potencjału grawitacyjnego i jej masy spoczynkowej, czyli od energii potencjalnej ciała o masie m, czyli: E=φ m, to z własności pochodnej cząstkowej, można zapisać prawą stronę bez minusa:
To mamy równanie ruchu, które jest zależne od gradientu energii potencjalnej, które opisuje ruch naszego ciała w potencjalnym skalarnym polu grawitacyjnym, wtedy równanie przy zachodzącej tożsamości zapisujemy:
Widzimy, że jest to pewna forma równania ruchu cząstki w zależności współrzędnej pędu i rozkładu pola grawitacyjnego. Lewa strona jest równaniem Newtona, a prawa jest siłą pola grawitacyjnego w danym punkcie przestrzeni trójwymiarowej. Przy czym należy pamiętać że składowe kowariantne i kontrkowariantne w metryce euklidesowej są nierozróżnialne, bo g≈ 1δ, dla słabych pól grawitacyjnych. Wstawiając za definicja gradientu, to powyższe równanie ruchu można przedstawić w postaci:
Dla naszych rozważanych prędkości, pęd cząstki można opisać wzorem dla przypadku nierelatywistycznego p=m v, a także jego przyspieszenie , ostatecznie otrzymujemy najprostszą postać równania ruchu cząstki w polu potencjalnym sił grawitacyjnych.
Powyższe równanie można przedstawić jako dwa równania, pierwsze jako druga zasada dynamiki Newtona, a drugie opisujące siły grawitacyjne w polu skalarnym sił grawitacyjnych poprzez potencjał grawitacyjny φ:
Udowodniliśmy, że dla ogólnej teorii względności dla słabych pól grawitacyjnych, dla prędkości nierelatywistycznych ogólna teoria względności sprowadza się do drugiego prawa Newtona i teorii grawitacji Newtona.
Zachowawczy charakter wielkości fizycznych Skorzystajmy z równania na linie geodezyjne w pewnej czasoprzestrzeni i równocześnie na równanie ruchu cząstki masowej mnożąc to równanie przez wyrażenie (mc) i po z korzystaniu z definicji czterowektora pędu , wtedy dostajemy równość tensorową:
Zajmijmy się odjemnikiem występującej w równaniu na linię geodezyjne zapisanej za pomocą czterowektora pędu w powstałym równaniu przekształcając ten wyraz:
Na podstawie obliczeń dla drugiego wyrazu występującego w równaniu tensorowym , wtedy równanie na linie geodezyjne zapisujemy przy pomocy czteropędu i pewnej pochodnej cząstkowej elementu tensora metrycznego:
Stąd równanie można zapisać w innej równoważnej postaci przenosząc drugi wyraz w rozważanym równaniu na jego prawą stronę:
Można stąd wywnioskować wedle równania , że jeśli jakieś elementy tensora metrycznego dla ciała poruszającego się wzdłuż jakieś ściśle określonej trajektorii nie zależą od jakieś współrzędnej x, wtedy wielkość p=mcu pozostaje stały wzdłuż tej trajektorii cząstki dla współrzędnej α.
Całkowita energia cząstki w polu grawitacyjnym Z wykładu ogólnej teorii względności, w której występuje wzór z definicji metryki dla słabego pola grawitacyjnego wiedząc, że elementy tego tensora nie zależą od czasu, bo mamy doczynienia z polem stacjonarnym. Wedle równania kowariantny pęd o współczynniku zerowym dla masowej cząstki jest stały względem zmiany interwału czasoprzestrzennego, a dla słabych pól grawitacyjnych jest stały względem czasu, co możemy napisać tą równość sposobem:
Jeśli oznaczymy że kwadrat całkowitego pęd cząstki jest równy sumie kwadratów pędu cząstki jej współrzędnych przestrzennych:
wtedy równanie na podstawie zachodzącej tożsamości wyznaczając stąd wyraz z kwadratem współrzędnej zerowej czterowektora pędu, wtedy to nasze wspomniane wcześniej równanie przyjmuje postać:
Dzielimy obie strony równości przez zawsze niezerowe wyrażenie , wtedy otrzymujemy równość, z którego możemy wyznaczyć kwadrat zerowej współrzędnej czterowektora pędu:
Ponieważ mamy doczynienia z słabym polem grawitacyjnym, to powinno wtedy zachodzić , to przyjmując na podstawie ostatniego przybliżenia równość , otrzymujemy:
Możemy dokonać odpowiednich wymnożeń w równaniu po jego prawej stronie przy opuszczaniu nawiasu i biorąc w końcu wyrażenie mc przed nawias, wtedy dostajemy równość na kwadrat czasowego elementu czterowektora pędu:
Dokonując przybliżeń w powyższym równaniu, czyli wybierając wyrazy rzędu c oraz rzędu c, a wyrazy o większym rzędzie pomijamy w prawej stronie równości , wtedy:
Policzmy samo względem równości zakładając, że p≥0, czyli przyjmuje on wartość nieujemną, który jest element zerowym czterowektora pędu, a więc do dzieła:
Biorąc przybliżenie w równaniu , wtedy po rozpisaniu pierwiastka w równaniu , wtedy ta nasza tożsamość przyjmuje wygląd:
Po zastosowaniu twierdzenia rozdzielności mnożenia względem dodawania , otrzymujemy:
Obniżmy wskaźnik przy p w równaniu , czyli będziemy mówić o kontrawariantności zerowej współrzędnej, przy której przejdźmy do kowariantności zerowej współrzędnej czterowektora pędu, oraz korzystając z tego, że macierz tensora metrycznego dla słabych pól grawitacyjnych jest diagonalna, a więc to przejście można dokonać w sposób bardzo łatwy, tzn. tylko wymnażając p przez element tensora metrycznego prostego g w metryce słabego pola grawitacyjnego.
Dokonując odpowiednich przybliżeń, czyli wybierając wyrazy nie wyższe niż rzędu c w ostatnim równaniu wynikowym , otrzymujemy:
Równanie wymnażamy przez prędkość światła c i zastosowaniu definicji energii cząstki poprzez iloczyn pęd kowariantnego wymnożonej przez prędkość światła .
Widzimy, że wielkość podana z prawej strony składa się z energii spoczynkowej, energii potencjalnej w polu grawitacyjnym oraz energii kinetycznej znanej z mechaniki klasycznej.
Elementy czterowektora pędu w układach kulistym i walcowym układu współrzędnych Zapoznamy się tutaj ze współrzędnymi kulistymi i walcowymi, w których napiszemy z definicji pędu kontrawariantnego jako funkcję ich mas relatywistycznych i odpowiednich pochodnych czasowych.
Współrzędne kuliste