Streszczenie Dwunastoletni Adam Niezgódka jest niezdarnym, nieszczęśliwym chłopcem, z którego nikt nie jest zadowolony. Rodzice wysyłają go do niezwykłej szkoły – Akademii pana Kleksa – przy ulicy Czekoladowej.

Szkołą kieruje ekscentryczny Ambroży Kleks: ma kolorową czuprynę, brodę, nos pełen piegów (które wieczorem zdejmuje, rano przykleja), nosi w kieszeniach przeróżne przedmioty magiczne (pompka powiększająca, płomyki świec, pigułki itp.). Mówiący szpak Mateusz pomaga mu w prowadzeniu zajęć. Wszyscy uczniowie mają imię na literę „A”.

Nauka jest całkiem inna niż w zwykłej szkole: chłopcy uczą się kleksografii (robienia kleksów i odczytywania z nich historii), opieki nad „chorymi sprzętami”, grają w piłkę zrobioną z globusa, a przez furtki w murze wchodzą do bajek (np. „Dziewczynka z zapałkami”, „Śpiąca Królewna”). Adam przeżywa wiele przygód: trafia do bajek, uczy się latać, odwiedza psi raj, uczestniczy w wycieczce do fabryki dziur i dziurek. Pomaga też szpakowi Mateuszowi odnaleźć guzik od magicznej czapki.

Z czasem pojawiają się kłopoty: fryzjer Filip, który dostarcza panu Kleksowi piegi, obraża się i żąda przyjęcia do Akademii swoich dwóch „synów” – w rzeczywistości chłopca Anatola i mechanicznej lalki Alojzego. Alojzy, ożywiony przez Kleksa, zaczyna niszczyć wszystko wokół, sabotuje porządki i w końcu w Wigilię włamuje się do tajemniczego pokoju z chińskimi tabliczkami – „sekretami” pana Kleksa – i je roztrzaskuje. Profesor traci swoje magiczne moce, maleje, staje się coraz bardziej bezradny.

Wściekły Kleks rozkręca Alojzego na części i zapowiada koniec Akademii. W Wigilię odbywa się ostatnia wspólna kolacja, po której uczniowie wracają do domów. Adam żegna szkołę, a wszystko zaczyna się „zwijać” jak bajka: gmach staje się szafą, park – dywanem, furtki – książkami na półce. Mateusz, po odnalezieniu guzika od czapki, zmienia się z powrotem w człowieka – autora bajki o panu Kleksie. Okazuje się, że cała Akademia była „tylko” opowieścią, ale Adam wie, że to była jego najważniejsza przygoda.

Najważniejsi bohaterowie Adam Niezgódka główny bohater, narrator, 12-letni chłopiec, początkowo niezdarny, niepewny siebie, w Akademii rozwija wyobraźnię, odwagę i wrażliwość, uczestniczy w większości przygód: wyprawy do bajek, lot, pobyt w psim raju.

Ambroży Kleks założyciel i dyrektor Akademii, czarodziej-nauczyciel, ma kolorowe włosy, brodę, piegi, pełne kieszenie niezwykłych przedmiotów, umie powiększać rzeczy, latać, wyciągać „sny” z lusterek uczniów, jego wiedza i moce pochodzą od chińskiego uczonego doktora Pai-Chi-Wo, po zniszczeniu chińskich tabliczek traci swoje sekrety i magiczną moc.

Mateusz mówiący szpak, wierny pomocnik Kleksa, jest zaklętym księciem – człowiekiem uwięzionym w ptasiej postaci, jego historia wiąże się z magiczną czapką bogdychanów (cesarzy Chin), na końcu odzyskuje ludzką postać.

Anatol „syn” Filipa, uczeń Akademii, zwykły chłopiec, ale niezbyt wybitny; nie wyróżnia się jak Adam, przeżywa dramat po rozkręceniu brata Alojzego.

Alojzy Bąbel drugi „syn” Filipa, w rzeczywistości mechaniczna lalka, początkowo nieporadny, uczy się mówić i jeść, później złośliwy, nieposłuszny, niszczy Akademię, w Wigilię włamuje się do sekretnego pokoju i niszczy tabliczki – przez to Kleks traci moc; zostaje rozmontowany.

Fryzjer Filip dostarcza panu Kleksowi piegi, w zamian chce przyjęcia swoich „synów” do Akademii, konflikt z Kleksem doprowadza do kryzysu w szkole.

Doktor Pai-Chi-Wo chiński uczony, mentor pana Kleksa, zna sekrety czapki bogdychanów, leczy księcia (Mateusza), to od niego pochodzą chińskie tabliczki z tajemną wiedzą.

Czas i miejsce akcji Czas: współczesność autorowi (XX wiek), ale w konwencji baśniowej: czas płynie „po bajkowemu”, dokładne daty nie są ważne, najważniejszy jest szkolny „rok w Akademii”. Miejsce: Akademia pana Kleksa przy ulicy Czekoladowej – budynek z klasami, sypialniami, gabinetem Kleksa i tajemniczymi piętrami, otaczający ją park z murami i furtkami do różnych bajek, inne miejsca odwiedzane po drodze: bajki Andersena, „Śpiąca Królewna”, psi raj, fabryka dziur i dziurek, Księżyc (z opowieści).

Gatunek i budowa utworu Rodzaj literacki: epika Gatunek: powieść fantastyczno-baśniowa dla dzieci fabuła łączy elementy rzeczywistości (szkoła, uczeń) z fantastyką (magia, mówiący szpak, podróże do bajek), liczne elementy humoru, gry słowne, absurdalne pomysły (fabryka dziurek, jedzenie ze szkiełek). Powieść składa się z kolejnych rozdziałów-opowieści (np. o Mateuszu, o fabryce dziur, o locie Adasia, o psim raju), które razem tworzą rok pobytu Adama w Akademii.

Problematyka Wychowanie i rozwój dziecka – Akademia pozwala Adamowi odkryć swoje talenty, zwiększa jego pewność siebie, uczy go wyobraźni i odwagi. Siła wyobraźni – świat Kleksa pokazuje, że fantazja i marzenia są ważnym elementem życia, uczą kreatywności. Odpowiedzialność i przyjaźń – Adam pomaga Mateuszowi, opiekuje się nim, martwi się o pana Kleksa, uczy się myślenia nie tylko o sobie. Granica między bajką a rzeczywistością – książka pokazuje, że baśnie są „zmyślone”, ale ich wpływ na czytelnika jest bardzo realny; zakończenie (pan Kleks zmieniający się w guzik, przemiana Mateusza w autora) bawi się tą granicą. Dobro i zło – dobro reprezentują m.in. Kleks, Mateusz, Adaś, zło (lub destrukcję) – Alojzy, zachowania Filipa; pokazane jest, jakie skutki ma egoizm, złośliwość, brak szacunku. Nauka inaczej – krytyka „suchej” szkoły, w której jest tylko wkuwanie. W Akademii nauka jest zabawą, doświadczeniem, przygodą.