Rozwiązanie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Koniec systemu jednopartyjnego i ewolucja sceny politycznej Wstęp Po wyborach czerwcowych w 1989 roku Polska Zjednoczona Partia Robotnicza (PZPR) utraciła monopol na władzę oraz społeczną legitymację do kierowania państwem. Procesy transformacyjne oraz rozpad bloku wschodniego doprowadziły do wewnętrznego kryzysu ugrupowania, który zakończył się jego samorozwiązaniem w styczniu 1990 roku.

Konkretne fakty Ostatni, XI Zjazd PZPR odbył się w dniach 27–29 stycznia 1990 roku w Sali Kongresowej w Warszawie. Podjęto na nim uchwałę o zakończeniu działalności partii, która od 1948 roku sprawowała niepodzielną władzę w Polsce. Ostatni I sekretarz KC PZPR, Mieczysław Rakowski, wygłosił przemówienie kończące zjazd, po którym wyprowadzono sztandar partii, co stało się symbolicznym końcem systemu jednopartyjnego.

Na gruzach PZPR powstały nowe formacje polityczne, które deklarowały zerwanie z ideologią marksizmu-leninizmu i przyjęcie programu socjaldemokratycznego. Większość działaczy utworzyła Socjaldemokrację Rzeczypospolitej Polskiej (SdRP), której przewodniczącym został Aleksander Kwaśniewski, a sekretarzem generalnym Leszek Miller. Mniejsza grupa, dążąca do głębszego odcięcia się od komunistycznej przeszłości, założyła Polską Unię Socjaldemokratyczną (PUS) pod przywództwem Tadeusza Fiszbacha.

Rozwiązanie PZPR otworzyło drogę do pełnego pluralizmu politycznego. W 1990 roku nastąpił proces krystalizacji nowych sił politycznych, wywodzących się zarówno z dawnego systemu (SdRP, PSL – powstałe z ZSL), jak i z szerokiego obozu solidarnościowego, który zaczął ulegać podziałom na mniejsze partie o profilu liberalnym, konserwatywnym czy chrześcijańsko-demokratycznym. Proces ten zakończył okres dwubiegunowego podziału sceny politycznej na „stronę rządową” i „opozycję”.

Przyczyny i skutki Przyczyny

Klęska w wyborach 1989 r.: Utrata społecznego mandatu do sprawowania władzy i rozpad koalicji z ZSL i SD. Wewnętrzne podziały: Brak spójnej wizji dalszego funkcjonowania partii w warunkach demokracji parlamentarnej. Upadek bloku wschodniego: Utrata wsparcia ze strony ZSRR i upadek reżimów komunistycznych w sąsiednich krajach. Gwałtowny spadek liczby członków: Masowe występowanie z partii osób nieidentyfikujących się z jej dotychczasowym programem.

Skutki Koniec systemu jednopartyjnego: Ostateczne usunięcie PZPR z instytucjonalnej struktury państwa. Powstanie lewicy postkomunistycznej: Przekształcenie SdRP w późniejszy Sojusz Lewicy Demokratycznej (SLD). Kwestia majątku PZPR: Spory prawne i polityczne o przejęcie nieruchomości oraz funduszy po zlikwidowanej partii przez Skarb Państwa. Rozdrobnienie sceny politycznej: Powstanie wielu nowych ugrupowań i przygotowanie do w pełni wolnych wyborów parlamentarnych.

Podsumowanie Rozwiązanie PZPR w styczniu 1990 roku zamknęło okres komunistycznego monopolu władzy w Polsce i umożliwiło budowę nowoczesnego systemu wielopartyjnego.