Odzyskanie pełnej podmiotowości w polityce zagranicznej. Proces wycofywania jednostek Północnej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej z terytorium RP Wstęp Po przełomie ustrojowym w 1989 roku Rzeczpospolita Polska podjęła działania mające na celu przywrócenie pełnej suwerenności w relacjach międzynarodowych. Kluczową barierą w realizacji tego celu była stała obecność jednostek wojskowych Związku Radzieckiego, które stacjonowały na polskim terytorium od zakończenia II wojny światowej.

Konkretne fakty Północna Grupa Wojsk (PGW) Armii Radzieckiej stacjonowała w Polsce na podstawie umów zawartych w okresie PRL, obsadzając kilkadziesiąt baz wojskowych, m.in. w Legnicy, Swidnicy i Bornem Sulinowie. W 1990 roku rząd Tadeusza Mazowieckiego, z ministrem spraw zagranicznych Krzysztofem Skubiszewskim, formalnie zainicjował negocjacje w sprawie ich wycofania. Proces ten był utrudniony przez niestabilną sytuację polityczną w rozpadającym się ZSRR oraz trwające równolegle rozmowy dotyczące zjednoczenia Niemiec i tranzytu wojsk radzieckich z terytorium NRD.

Przełom nastąpił w maju 1992 roku podczas wizyty prezydenta Lecha Wałęsy w Moskwie. Podpisano wówczas traktat o przyjaznej i dobrosąsiedzkiej współpracy oraz porozumienie o wycofaniu wojsk Federacji Rosyjskiej (następczyni prawnej ZSRR). Początkowo Rosja domagała się prawa do zakładania spółek typu joint-venture na terenach baz, co strona polska odebrała jako próbę zachowania wpływów gospodarczo-wywiadowczych; ostatecznie postulat ten został wycofany.

Wycofywanie jednostek odbywało się etapami. Ostatnie jednostki bojowe opuściły Polskę w październiku 1992 roku. 17 września 1993 roku – w symboliczną 54. rocznicę agresji ZSRR na Polskę – ostatni żołnierze rosyjscy opuścili Belweder w Warszawie. Generał Leonid Kowalow, dowódca PGW, zameldował prezydentowi Lechowi Wałęsie zakończenie wycofywania wojsk, co oznaczało formalny koniec radzieckiej obecności wojskowej w Polsce.

Przyczyny i skutki Przyczyny

Upadek systemu dwubiegunowego: Rozpad Związku Radzieckiego i utrata przez Moskwę kontroli nad państwami bloku wschodniego. Dążenia prozachodnie Polski: Strategiczny cel RP, jakim była integracja ze strukturami NATO i Wspólnot Europejskich, wymagający usunięcia obcych wojsk. Presja społeczna: Powszechne dążenie obywateli do zlikwidowania symboli obcej dominacji militarnej.

Skutki Pełna suwerenność terytorialna: Odzyskanie przez państwo polskie wyłącznej kontroli nad całym swoim terytorium i znajdującą się na nim infrastrukturą. Otwarcie drogi do NATO: Usunięcie wojsk rosyjskich było nieformalnym warunkiem rozpoczęcia rozmów o akcesji Polski do Sojuszu Północnoatlantyckiego. Zmiana statusu geopolitycznego: Przekształcenie Polski z państwa satelickiego w samodzielny podmiot polityki europejskiej.

Podsumowanie Wycofanie ostatniego żołnierza rosyjskiego we wrześniu 1993 roku zakończyło blisko pięćdziesięcioletni okres ograniczonej suwerenności militarnej Polski i potwierdziło status Rzeczypospolitej jako w pełni samodzielnego podmiotu w polityce międzynarodowej.