Odpowiedzialność konstytucyjna przed Trybunałem Stanu Trybunał Stanu (TS) jest konstytucyjnym organem władzy sądowniczej, powołanym wyłącznie do orzekania o odpowiedzialności najwyższych urzędników państwowych. Jego zadaniem jest egzekwowanie odpowiedzialności konstytucyjnej, czyli rozliczanie osób sprawujących władzę z naruszenia Konstytucji lub ustaw w związku z zajmowanym stanowiskiem lub w zakresie swojego urzędowania.

Zakres podmiotowy (kogo sądzi Trybunał) Odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu podlegają osoby pełniące kluczowe funkcje w państwie. Zgodnie z art. 198 Konstytucji RP są to:

Prezydent Rzeczypospolitej; Prezes Rady Ministrów oraz członkowie Rady Ministrów (ministrowie); Prezes Narodowego Banku Polskiego; Prezes Najwyższej Izby Kontroli; Członkowie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji; osoby, którym Prezes Rady Ministrów powierzył kierowanie ministerstwem; Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych.

W ograniczonym zakresie (za naruszenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej przynoszącej korzyści z majątku Skarbu Państwa lub samorządu) przed Trybunałem mogą stanąć również posłowie i senatorowie.

Pojęcie deliktu konstytucyjnego Podstawą pociągnięcia do odpowiedzialności przed TS jest popełnienie deliktu konstytucyjnego. Jest to czyn (działanie lub zaniechanie), który narusza Konstytucję lub ustawę, ale nie musi być przestępstwem w rozumieniu Kodeksu karnego. Jeśli jednak czyn urzędnika jest jednocześnie przestępstwem, Trybunał Stanu może orzekać także o odpowiedzialności karnej.

Procedura postawienia w stan oskarżenia Decyzja o postawieniu urzędnika przed Trybunałem nie zapada wewnątrz sądownictwa, lecz ma charakter polityczny i należy do władzy ustawodawczej:

Prezydent RP zostaje postawiony w stan oskarżenia uchwałą Zgromadzenia Narodowego (połączone izby Sejmu i Senatu) podjętą większością co najmniej 2/3 głosów ustawowej liczby członków ZN. Członkowie Rady Ministrów zostają postawieni w stan oskarżenia uchwałą Sejmu podjętą większością 3/5 głosów. Pozostałe osoby (np. Prezes NBP czy NIK) są stawiane w stan oskarżenia uchwałą Sejmu podejmowaną bezwzględną większością głosów.

Skład i organizacja Trybunału Stanu Trybunał Stanu jest organem wybieranym na każdym nowym posiedzeniu parlamentu:

Przewodniczący – funkcję tę z urzędu pełni zawsze Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego. Członkowie – Trybunał składa się z 2 zastępców przewodniczącego i 16 członków wybieranych przez Sejm spoza grona posłów i senatorów. Przynajmniej połowa członków musi posiadać kwalifikacje sędziowskie. Kadencja – pokrywa się z kadencją Sejmu, jednak członkowie TS pełnią swoje funkcje do czasu wyboru nowego składu.

Kary orzekane przez Trybunał Stanu Wyrok Trybunału Stanu może wiązać się z dotkliwymi sankcjami zawodowymi i politycznymi, takimi jak:

utrata zajmowanego stanowiska; pozbawienie prawa wyborczego (czynnego i biernego); zakaz zajmowania kierowniczych stanowisk lub pełnienia funkcji związanych ze szczególną odpowiedzialnością w organach państwowych i organizacjach społecznych; pozbawienie orderów, odznaczeń i tytułów honorowych.