Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku Obowiązująca ustawa zasadnicza została uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe 2 kwietnia 1997 roku. Po zatwierdzeniu w ogólnonarodowym referendum konstytucyjnym, które odbyło się 25 maja 1997 roku, oraz podpisaniu przez Prezydenta RP, dokument wszedł w życie 17 października 1997 roku. Konstytucja ta ostatecznie zastąpiła przepisy znowelizowanej ustawy zasadniczej z 1952 roku oraz Małą Konstytucję z 1992 roku, stając się fundamentem współczesnego ustroju państwa.

Naczelne zasady ustrojowe i podział władzy Konstytucja w artykule 1 określa Rzeczpospolitą Polską jako dobro wspólne wszystkich obywateli. Artykuł 2 definiuje państwo jako demokratyczne państwo prawne, urzeczywistniające zasady sprawiedliwości społecznej. Kluczowe znaczenie dla struktury państwa ma zapisana w artykule 10 zasada trójpodziału władzy oraz ich równowagi. Według tej koncepcji:

Władzę ustawodawczą sprawują Sejm (460 posłów) oraz Senat (100 senatorów). Władzę wykonawczą sprawują Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej oraz Rada Ministrów. Władzę sądowniczą sprawują sądy i trybunały.

Zgodnie z zasadą zwierzchnictwa Narodu (art. 4), władza należy do obywateli, którzy sprawują ją bezpośrednio (poprzez referendum lub inicjatywę ustawodawczą) lub przez swoich przedstawicieli wybieranych w wyborach powszechnych. Konstytucja ustanawia również Polskę państwem unitarnym, gwarantując jednocześnie decentralizację władzy publicznej poprzez system samorządu terytorialnego.

System organów ochrony prawnej i hierarchia źródeł prawa Konstytucja z 1997 roku wprowadziła zamknięty system źródeł prawa powszechnie obowiązującego. Zgodnie z artykułem 87, katalog ten obejmuje: Konstytucję, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe, rozporządzenia oraz akty prawa miejscowego (na obszarze działania organów, które je ustanowiły). Konstytucja posiada najwyższą moc prawną w państwie, co oznacza, że wszystkie inne akty normatywne muszą być z nią zgodne.

Nad przestrzeganiem tej hierarchii czuwają organy władzy sądowniczej Trybunał Konstytucyjny – orzeka o zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją. Trybunał Stanu – orzeka o odpowiedzialności konstytucyjnej osób zajmujących najwyższe stanowiska państwowe za naruszenie Konstytucji lub ustawy. Sąd Najwyższy – sprawuje nadzór nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania. Naczelny Sąd Administracyjny – sprawuje kontrolę nad działalnością administracji publicznej.

Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela Rozdział II Konstytucji zawiera rozbudowany katalog wolności i praw, których źródłem jest przyrodzona i niezbywalna godność człowieka. Prawa te podzielono na:

Prawa i wolności osobiste (np. prawo do ochrony życia, nietykalność osobista, prawo do sądu). Prawa i wolności polityczne (np. wolność zrzeszania się, prawo do udziału w wyborach). Prawa i wolności ekonomiczne, socjalne i kulturalne (np. prawo do własności, ochrona zdrowia, prawo do nauki).

Dokument określa również mechanizmy ochrony tych praw, takie jak prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji, wniosek do Rzecznika Praw Obywatelskich oraz skarga konstytucyjna, którą obywatel może wnieść bezpośrednio do Trybunału Konstytucyjnego w sytuacji naruszenia jego konstytucyjnych praw przez przepisy będące podstawą ostatecznego rozstrzygnięcia w jego sprawie.