ochmistrz ()

, , ,

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy (1.1) oficer floty handlowej i pasażerskiej, kierujący działem hotelowym i sprawujący nadzór nad administracją oraz gospodarką statku; (1.2) urzędnik zarządzający dworem panującego lub magnata, egzekwujący zasady etykiety oraz nadzorujący pracę i porządek służby; (1.3) zaufana osoba pełniąca funkcję wychowawcy i opiekuna dzieci na dworze królewskim lub magnackim, w tym prywatny nauczyciel domowy zajmujący się edukacją dzieci; guwerner (1.4) moralny przewodnik czuwający nad czyimś właściwym i cnotliwym postępowaniem (1.5) mistrz ceremonii kierujący uroczystościami weselnymi, starszy swat lub dziewosłąb

(1) lub

(1.1) Armator dobrze wie, co to znaczy dobry ochmistrz i ile od niego zależy, toteż stara się dobierać takich ludzi, którzy zapewniają prawidłową gospodarkę hotelową na statkach. (1.1) Jan Kozłowski, ochmistrz, informuje z uśmiechem, że do Singapuru będzie dwu nowych pasażerów. (1.1) Na tonącym statku w ogóle nie doszło do zorganizowania akcji ratunkowej. [...] Ochmistrz, główny opiekun pasażerów, zaangażował innych marynarzy do ewakuacji własnej osoby. (1.2) O zaopatrzenie dworzan Jagiełły w imieniu podskarbiego (później marszałka) Dymitra z Goraja troszczył się szafarz Albert, zaś dworzanami Jadwigi opiekował się ochmistrz jej dworu, Krystyn z Ostrowa. (1.2) Na ogromne drabiniaste wozy liczni słudzy ładowali kufry i toboły, wypełnione po brzegi rozmaitymi sprzętami i kosztownościami. Znani mi z widzenia dworzanie i damy, a także ich ochmistrzowie nadzorowali ten bezwstydny rabunek. (1.3) Z ręki też Sieciecha, krewny jego Wojsław dodany był za ochmistrza królewiczowi. (1.3) Mikołaj i Krzysztof Szydłowieccy, podobnie jak ojciec Stanisław – marszałek dworu królewskiego i ochmistrz synów Kazimierza Jagiellończyka – byli szczególnie związani z królem Zygmuntem. (1.3) Za ochmistrza synom przez jednego z litewskich panów przydany, udał się około roku 1610 z wychowańcami swymi na uniwersytety niemieckie. (1.3) Ochmistrz Pangloss był wyrocznią dla całego domu i mały Kandyd patrzał w niego jak w tęczę.

(1.2) marszałek dworu, zarządca, administrator, gospodarz, rządca, sprawca (1.3) nauczyciel domowy, guwerner, wychowawca, piastun (1.5) dziewosłąb, swat, marszałek weselny (1.2-1.5) hochmistrz, hochmaister, hochmistr, ochmaister

(1.1) oficer (1.2) urzędnik

ochmistrzyni

→ zarządca dworu Aleksander Brückner wskazuje, że podczas asymilacji wyrazu do polszczyzny, zgodnie z prawidłowościami historycznymi, odrzucono nagłosowe „h”, a spółgłoskę „f” zastąpiono przez „ch”. Według nowszych analiz (Andrzeja Bańkowskiego) forma polska mogła powstać również w wyniku kontaminacji słowa „Hofmeister” z wyrazem „Hochmeister” oznaczającym „wielki mistrz”. Funkcja i urząd znane są w Polsce od średniowiecza – najstarsze wzmianki o nadwornym ochmistrzu pochodzą z dokumentów z 1366 r., a pierwsze poświadczenia słownikowe w formach „hochmystr” i „ochmayster” datowane są na I połowę XV wieku. Element och- nie stanowi w języku polskim samodzielnego przedrostka w tym wyrazie, a człon -mistrz (obecny też w słowach takich jak burmistrz czy rotmistrz) nie implikuje dzisiejszego rozumienia „mistrzostwa”, lecz historycznie odnosił się do zajmowania się danym rodzajem działalności.

Stanowczo odradzana i klasyfikowana jako błędna jest wymowa . W jedyną poprawną formą jest ochmistrzów. Forma jest błędem normatywnym. Forma ochmistrze może w zależności od kontekstu stanowić formę neutralną (niedeprecjatywną) lub nacechowaną (deprecjatywną).