Gniazda powstawały na wsiach i miały nie tylko tworzyć środowisko wychowawcze dla dzieci, ale być także ośrodkiem postępu gospodarczego. Praca opiekunów i dzieci miała sprawić, że gniazda z czasem byłyby wystarczalne i faktycznie gniazdo w Stanisławczyku i Leosinie taką samowystarczalność osiągnęły odpowiednio po pięciu i trzech latach działania. W 1916 sformułowano Wewnętrzny regulamin Gniazda (oryginał w zbiorach Archiwum Głównego Akt Dawnych), regulujący ich działanie, w tym obowiązek pracy.
I wojna światowa nie przerwała funkcjonowania gniazd, jednak poważnie je zubożyła, a gniazdo w Stanisławczyku zostało zupełnie zniszczone. W gniazdach schronienie uzyskiwało średnio od trzech do siedemnastu dzieci, brakowało odzieży i żywności.
Do 1945 W 1918, po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, Jeżewski zwrócił się do przywódców ugrupowań sejmowych z apelem o utworzenie tzw. Wiosek Kościuszkowskich, w których miało się stale po wieczne czasy wychowywać 1000 sierot z pierwszeństwem dla sierot po żołnierzach, dla sierot ofiar wojny. W 1919 projekt przyjęto jako fundację państwową, ale ustawę w tej sprawie uchwalono dopiero 23 marca 1929.