Nad środkową Wartą (głównym dopływem Odry) rozwinęło się państewko plemienne Polan, od którego powstała nazwa Polski. Początkowo nazwa Polska (łac. Polonia) była używana zarówno dla określenia całego państwa, jak i samej dziedziny Polan. Później (sporadycznie w XIII, stale od XIV wieku), dla odróżnienia pojęć zaczęto dzielnicę zwać Wielkopolską (łac. Polonia Maior) podkreślając jej starszeństwo, najważniejszą rangę. Z głównych grodów Polan początkowo prym wiodło Gniezno, ale ostatecznie stołeczną funkcję przejął położony nad Wartą Poznań. Nad środkową Wisłą osiadły plemiona Mazowszan, których nazwa, tak jak i krainy Mazowsza (łac. Masovia) wywodzi się od słowa Mazow oznaczającego ‘człowieka mieszkającego w błotach’, lub ‘błotnisty kraj’Stefan Hrabec: Jeszcze raz o nazwie Mazowsze., Onomastica nr 7, r. IV, z. 2, Wrocław 1958.. Ich głównymi grodami w średniowieczu były Płock i Czersk. Natomiast górną Wisłę (i jej dopływ San) zamieszkiwały plemiona Wiślan i Lędzian. Początkowo nie powstała żadna nazwa na określenie tych ziem, a w dokumentach wymieniane są tylko grody, głównie Kraków i Sandomierz. Znacznie później (w XV wieku) zaczęto je nazywać Małopolską (łac. Polonia Minor), czyli „Polską Młodszą”, w opozycji do drugiej z głównych dzielnic odtworzonego królestwa – Wielkopolski.