W gwarach mazurzących doszło jednak do poważnej redukcji liczby fonemów, bo szereg zadziąsłowy zlał się całkowicie z szeregiem zębowym:
Wymowa mazurząca Zębowe Dziąsłowo-podniebienne Zwarto-szczelinowe Szczelinowe
pozostawiając jedynie dwa szeregi, nie trzy. Dwie wspomniane miękkie afrykaty stwardniały tak, jak w reszcie gwar. Ważną uwagą jest to, że nowe spółgłoski zębowe, powstałe z dawnych zadziąsłowych, są teraz również twarde, następuje po nich , nigdy zaś (ale zobacz niżej), zatem uległy one stwardnieniu tak, jak w gwarach bez mazurzenia.
Kluczowy jest tu też los głoski : na większości terenów zarówno mazurzących jak i niemazurzących przeszła ona całkiem w około XVIII wieku. Zatem w gwarach bez mazurzenia stare i nowe zlały się całkiem i są nierozróżnialne. Ponieważ polska pisownia trzyma się tu etymologii, ten dawny dźwięk jest do dzisiaj zapisywany ⟨rz⟩, podczas gdy dawne zapisywane jest ⟨ż⟩. W gwarach mazurzących jednak już wtedy głoski nie było, dlatego fonem ten zmienił po prostu swoją artykulację. W tych gwarach spółgłoska występuje tylko jako alofon (wariant) w kontekstach ubezdźwięczniających (na końcu wypowiedzi, w sąsiedztwie spółgłosek bezdźwięcznych, a zależnie od gwary czasem też ogólnie na końcu słowa).