W modelowym ujęciu wyróżnia się w nim cztery podstawowe etapy:
ustalenie stanu prawnego, czyli podstawy prawnej rozstrzygnięcia; ustalenie stanu faktycznego, czyli faktów istotnych dla rozstrzygnięcia; dokonanie subsumpcji; podjęcie decyzji finalnej i jej uzasadnienie.
Jest to model analityczny, a nie opis niezmiennej kolejności czynności. W praktyce ustalanie stanu prawnego i faktycznego wzajemnie na siebie oddziałuje: ustalenie, jakie fakty są prawnie relewantne, zależy od rozpoznawanej podstawy prawnej, natomiast wiedza o faktach wpływa na poszukiwanie norm mogących znaleźć zastosowanie.
Ustalenie stanu prawnego
Ustalenie stanu prawnego polega na ustaleniu normy prawnej stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia. W systemie prawa stanowionego wymaga to odnalezienia relewantnych przepisów prawnych i dokonania ich wykładni w celu odtworzenia normy prawnej. W razie potrzeby stosuje się również odpowiednie wnioskowania prawnicze i reguły kolizyjne.
Przedmiotem wykładni jest zatem tekst prawny lub jego przepisy, natomiast jej rezultatem jest ustalenie treści normy prawnej, która może stanowić podstawę rozstrzygnięcia.
Ustalenie stanu faktycznego