W lutym 1990 polityk poinformował o konieczności utworzenia urzędu prezydenta Związku Radzieckiego i unieważnienia zapisu w konstytucji mówiącego o kierowniczej roli KPZR w państwie. 14 marca 1990 do radzieckiej ustawy zasadniczej wprowadzono poprawki, które znosiły system jednopartyjny i powoływały do życia urząd prezydenta państwa, natomiast 15 marca, na III Zjeździe Deputowanych Ludowych, stosunkiem 1329 głosów za 495 przeciw Gorbaczow został wybrany na prezydenta ZSRR, co oznaczało automatyczną utratę dotychczas sprawowanej funkcji przewodniczącego Rady Najwyższej ZSRR. Na tym samym III zjeździe następcą Gorbaczowa na stanowisku przewodniczącego Rady Najwyższej ZSRR uczyniono Anatolija Łukjanowa. Z kolei podczas zorganizowanego w maju 1990 Zjazdu Deputowanych Ludowych wybrano nowego przewodniczącego Rady Najwyższej Rosyjskiej FSRR – Borisa Jelcyna. Wykorzystujący swą nową pozycję Jelcyn podważał zwierzchnictwo Gorbaczowa i instytucji ogólnozwiązkowych.