Przez współczesnych historyków literatury oceniana jest na ogół wysoko lub czasem wręcz traktowana jako arcydzieło.
Antecedencje i powstanie powieści Opisany potem w powieści okres od czerwca 1941 do maja 1944 Mackiewicz spędził na Wileńszczyźnie; nie uczestniczył w polskiej konspiracji, ale znał osobiście wielu członków ZWZ i AK, np. Sergiusza Piaseckiego; był także bezpośrednim świadkiem niektórych wydarzeń, np. mordu w PonarachWojenne losy Mackiewicza w Wilnie zob. Włodzimierz Bolecki, Ptasznik z Wilna, Kraków 2013, , s. 155–203.. Powieściowe epizody z życia w Warszawie wiosną i wczesnym latem 1944 również oparte są na własnych doświadczeniach; w okresie od maja do lipca 1944 przebywał w stolicy i miał kontakt z konspiracyjnymi strukturamiBolecki 2013, s. 203–216.. Epizody z powstania warszawskiego i oflagu są natomiast całkowicie oparte na relacjach, bo w czasie walk powstańczych autor przebywał poza Warszawą, a w niemieckim obozie jenieckim nigdy nie był.