Tylko opinia publiczna jest bowiem w stanie pokierować ekonomią poświęcenia, jako obejmująca całość. Mało który naród w ciągu ostatniego pół wieku podjął tak wiele niewczesnych poświęceń. Mało natomiast zrobiono, aby niewczesne poruszenia nie pochłaniały tylu młodych umysłów, krwi, łez i pieniędzy. Trzeba się obrócić ku drobnym dzisiejszym pytaniom, cierpieć, to znaczy w znanym kierunku ze świadomością rzeczy walczyć. Dlatego nie zgadza się Norwid ze stanowiskiem Libelta że trzeba cierpienia, aby się wypełniły przeznaczenia. Chorobliwym patriotyzmem byłoby mieszanie tych rzeczy, o których tylko Bóg wie, do spraw codziennych. One mogą się tylko łączyć z czynieniem dobrego, o które jest tak trudno, bo chodzi o to, by dobrych nie pokaleczyć, gdy w codzienności o dobro się zabiega. Krytyczna filozofia niemiecka ułożywszy logiczny ciąg dziejów orzekłaː Tak musiało być koniecznie i tak się koniecznie jakoś stało. Niewłaściwy mistycyzm narodowy dochodzi do tych samych rezultatów. Nie idzie o to, aby pokoju używać, ale aby go czynić. Czyni się zaś nie przeciw słowu, ale przeciw dysharmonii pomiędzy słowem a czynem. Bo słowo które nic nie czyni, a czyn, który nic nie mówi – równa czczość.