Treść Norwid sprzeciwił się najpierw temu, by młodą emigrację określać wedle tego do czego nie ma ona prawa i czego nie wyobraża. Każdy człowiek, naród, każde pokolenie ma swoje powołanie, w którym go nikt inny zastąpić nie może. Stara emigracja, o której pisze jego poprzednik, jest jedyną polską emigracją polityczną, ale nie jest jedyną emigracją w ogóle. Pierwszą jest ta, która w kopalniach na zesłaniu służy przed Bogiem. Druga, na Zachodzie, została postawiona w obliczu ludzkości. Trzecia jest w kraju uciśnionym przez zaborców. Pierwsza pracuje świętością, druga – w obliczu Ducha sprawującego ludzkością, trzeciej świeci Chrystusowy przymiot Syna. Te są trzy ramiona krzyża narodowego, czwarte złożone jest z tych, co u Ojca niebieskiego sprawie służą. Nowa emigracja nie jest więc żadną osobną emigracją, bo ramiona krzyża są tylko cztery. Jej indywidualność względem starszej wyraża się w ten sam sposób, w jaki kiedyś wyrażała się indywidualność starszej emigracji wobec swoich ojców. Tam była romantyczność przeciw klasyczności, tu jest ludowość a narodowość. Do narodu tylko z tych trzech emigracji, to jest z krzyża, mówić można, trzeba więc zrozumieć tą zbytnią, może nawet śmieszną sumienność młodszej emigracji. Ziarno rzucone w głąb kazamat wyrasta przezroczystymi łodygami i liśćmi.
Źródło i licencja
Fragment artykułu Wikipedia — Słowo zgody · historia autorów.
Tekst: CC BY-SA 4.0. Wydzielono fragment z dłuższego artykułu.