Kontekst historyczny Opricznina W 1564 rozpoczęły się na wielką skalę prześladowania rzeczywistych i urojonych przeciwników cara znane jako opricznina. Podejrzliwość i obsesyjny lęk przed zdradą pchały cara do okrucieństwa bez granic, czego momentem kulminacyjnym był rok 1570, kiedy wymordowano 25–40 tysięcy mieszkańców Nowogrodu Wielkiego, podejrzewanych o chęć przyłączenia się do Litwy. Przeciw bojarom, uznawanym za głównych wrogów, Iwan Groźny popierał zależne od niego dworiaństwo. Opricznina (zakończona w 1574 roku) pozwoliła uzyskać mu władzę absolutną, ale przyczyniła się także do ruiny gospodarczej państwa. Iwan Groźny w 1581 roku zakazał chłopom opuszczania panów, co spowodowało (wbrew intencjom cara) ich intensywne zbiegostwo.
Bez grozy nie można utrzymać państwa.
Panowanie Iwana Groźnego Kwestia skomplikowanej relacji pomiędzy świętymi zasadami moralnymi a absolutyzmem została przedstawiona w kontekście rządów Iwana IV Groźnego. Okres ten charakteryzował się wieloma dokonaniami w dziedzinie centralizacji państwa, obejmującymi liczne reformy polityczne, religijne, społeczne i kulturowe. Druga połowa XVI wieku to czas, w którym ziemie ruskie zjednoczyły się po długim okresie feudalnego rozdrobnienia i tatarskiej niewoli, a także epoka znaczącej ekspansji terytorialnej.