Literatura demaskatorska Literatura XIX-wieczna poświęcona staroobrzędowcom ma swój początek w pismach polemicznych wymierzonych w tę grupę. Publicystyka, pisana na zamówienie kręgów władzy, przypisywała schizmatykom antypaństwowy charakter, ignorancję czy brak ideałów. Samych staroobrzędowców pokazywano w negatywnym świetle, często w sposób satyryczny. Na tych pracach wzorowali się i późniejsi pisarze, natomiast przed XIX wiekiem tematyka staroobrzędowców nie przenikała w istotnej mierze do dzieł beletrystycznych.
Pierwsze powieści opisujące staroobrzędowców powstawały w duchu dotychczasowej demaskatorskiej publicystyki. Taki charakter ma wydana w 1833 roku przez powieść historyczna , w której głównym antagonistą uczynił , pisarza starego obrządku i jednego z założycieli Wygowskiej Pustelni. Tak samo wyglądała sprawa z powieścią Michaiła Zagoskina Brynskij les z 1845 roku, osadzoną w czasie buntu strzelców. Postacie staroobrzędowców przedstawione są w sposób karykaturalny (Zagoskin porównuje igumenów do zwierząt), są nielojalni wobec ojczyzny, zaś ich wiara jest nieskładna i przegrywają z argumentami nikonian.