Nazwa Obecna nazwa pochodzi najprawdopodobniej z XIX wieku. W średniowieczu obiekty tego typu były najprawdopodobniej nazywane jabłuszkami.
Przeznaczenie W późnym średniowieczu orzech modlitewny służył przedstawicielom elity do modlitwy, dewocji i medytacji w sypialni lub podczas podróży. Orzech modlitewny był bardzo kosztowny, rzeźbiony wyłącznie na zamówienie i w związku z tym uważany za symbol statusu społecznego.
Posiadacze tego cennego przedmiotu uwieczniali się razem z nim na portretach, aby ukazać swoją pobożność, dobry gust i zamożność.
W ostatnim czasie zwraca się uwagę na dodatkowy – zabawowy aspekt orzecha modlitewnego, wynikający z możliwości bawienia się w poszukiwanie detali w danym przedstawieniu religijnym, np. konkretnej figury ludzkiej czy zwierzęcej.
Wytwarzanie thumb|Portret Jana Gerritsza van Egmond van de Nijenburg – burmistrza Alkmaaru, trzymającego w prawej ręce modlitewny orzech, wykonany w atelier Jacoba Cornelisz. van Oostsanen, około 1518 roku thumb|Budowa orzecha modlitewnego
Orzechy modlitewne były robione z drewna bukszpanu ze względu na jego unikalne właściwości: twarde i zwarte drewno o jednolitej i delikatnej strukturze, łatwe do polerowania. Bukszpan uchodził za drzewo święte, symbolizujące pokorę i zbawienie. Poza tym drzewa i krzewy bukszpanu rosły powszechnie w Europie.