Pierwsza redakcja utworu nosiła tytuł Prawdy żywotne i liczyła sobie 113 wersów. Jej celem była odpowiedź na książkę Kamieńskiego. Poeta przeciwstawia w nim demokratycznym prawdom swoje stanowisko, wskazując na żywotność żywiołu szlacheckiego. Początkowo utwór zamykała strofa: Oni tylko – wierzcie oni, / Z Bogiem w sercu, z szablą w dłoni / Nitkę dziejów z ducha przędą / I czym w polskim życiu byli, / I czym stali, i w co bili, / Tym też w dziejach Polski będą. Przy ostatecznym opracowaniu utworu, gdy zrodziła się koncepcja cyklu psalmów, powstała konieczność usunięcia tej strofy i rozbudowania zawartej w niej myśli. Pełny kształt utwór uzyskał na wiosnę 1845. Ostateczna jego wersja liczy 432 wersy.
Treść Trzeba podnieść kord przeciw piekłu, a nie nakłaniać Lud do mordowania Szlachty. Gdy duch ludzki się budzi, wierzy w przemoc, lecz nastał czas, by pojąć Bożą wolę: rzeź nie jest czynem. Potrzeba przemienienia przez miłość, połączenia duszy i ciała: Szlachty z Ludem, aby się narodził jeden Duch: wielki polski naród. Kto chce zwalczać diabła diabelskimi środkami, stał się Moskalem z ducha. Szata Polski leżącej w grobie jest nieskalana, kto zamieni mękę w zbrodnię, przekuwając kajdany na nóż, będzie przeklęty. Geniusze, tacy jak Cezar czy Napoleon nigdy nie torowali sobie drogi przez mordy i katusze.