Szyk manipularny (quincunx) tworzyli ustawieni w trzech rzędach legioniści (reforma kamilliańska). Formacja ta miała kształt szachownicy, nie tworząc zwartej linii frontowej (jak np. falangi armii hellenistycznych), i takie rozstawienie manipułów umożliwiało szybkie wycofywanie zmęczonych walką żołnierzy poza szeregi w dalszych liniach, a także wycofanie lekkozbrojnych po wykonaniu ich zadania. W pierwszym szeregu stali najsłabsi, najmłodsi i jednocześnie najmniej doświadczeni żołnierze zwani hastati (od hasta – włócznia, choć wbrew nazwie nie nosili włóczni), uzbrojeni w krótkie miecze oraz cięższe oszczepy zwane pilum. Drugi szereg stanowili starsi, lepiej uzbrojeni principes (od "princeps" – pierwszy), a ostatni – najstarsi i najbardziej doświadczeni triarii (dosł. trzeciorzędni), wyposażeni w ciężkie włócznie hasta i traktowani jako ostateczna rezerwaPeter Connolly: Grecja i Rzym na wojnie, dz. cyt., s. 171nn. thumb|230px|Rozmieszczenie oddziałów w szyku manipularnym względem czoła szyku (↓) Najpierw do walki przystępowali hastati, potem – jeśli ich atak zawiódł, atakowali principes. Jeśli tylko ataki dwóch pierwszych szeregów zawiodły, do walki wyruszali triariiStąd u Rzymian powiedzenie „sprawa doszła do triariów” (res ad triarios fecit) oznaczało sytuację krytyczną, ostateczną (Zdzisław Żygulski jun.: Broń starożytna.