Słowem, rok 1989 był „momentem niemieckim” w dziejach – przynajmniej z perspektywy Niemiec.
Niemieckie elity polityczne wyciągnęły z tego dwie nauki, które miały rządzić ich wyobraźnią przez następne trzy dekady. Po pierwsze, ujawniła się przemożna wiara w siły konwergencji. Kwestią czasu miało być, że inne kraje – w tym takie jak Rosja czy Chiny – dzięki wymianie, współzależności i kontaktom przejęłyby wartości oraz mechanizmy rządzące otwartym rynkiem i systemem demokratycznym. Dążenie do tego celu stało się na całe lata mantrą niemieckiej polityki zagranicznej i uzasadnieniem – obok korzyści ekonomicznych – zacieśniania więzów, mimo często głębokich różnic i problemów. Założenie, że świat w linearny sposób zmierzałby do modelu, którego pozjednoczeniowe Niemcy były doskonałym ucieleśnieniem, dawało skuteczne oparcie takiej polityce. Po drugie – jak wskazuje Bagger – brzemienna w skutkach była banalna z pozoru obserwacja Helmuta Kohla, że „po raz pierwszy w historii Niemcy otoczone są przez przyjaciół i partnerów”. Takie ujęcie zmieniło ich spojrzenie na świat: podczas gdy za czasów podziału i zimnej wojny Niemcy były jednym z najsilniej uzbrojonych państw świata, nowa rzeczywistość (lub raczej jej percepcja) skłaniała do wniosku, że siła militarna straciła na znaczeniu.