Coraz większego znaczenia nabierały improwizowane warianty melodii, kontrmelodie, przesunięcia rytmiczne i charakterystyczne dla bluesa obniżenia niektórych stopni skali, określane później mianem blue notes.

Jedną z najważniejszych postaci tego okresu był kornecista Buddy Bolden. Choć nie pozostawił po sobie nagrań, już współcześni uznawali go za jednego z pionierów nowego stylu muzycznego rozwijającego się w Nowym Orleanie. Jego działalność przypadała prawdopodobnie na lata dziewięćdziesiąte XIX wieku i pierwsze lata XX stulecia. Do grona ważnych muzyków należeli również Lorenzo Tio „Senior”, Papa Celestin i Manuel Perez. W kształtowaniu się jazzu uczestniczyły różne środowiska muzyczne Nowego Orleanu, m.in. afroamerykańskie i kreolskie, a na miejscową praktykę wykonawczą oddziaływały także kontakty miasta z Karaibami. Znaczący wpływ na rozwój nowej muzyki wywarły rytmy pochodzące z Karaibów i Ameryki Łacińskiej. Jelly Roll Morton w późniejszych latach określał ten element mianem , czyli „hiszpańskiego zabarwienia”. Charakterystyczne wzory rytmiczne habanery, tresillo i cinquillo były obecne w muzyce Nowego Orleanu jeszcze przed wykrystalizowaniem się jazzu jako odrębnego gatunku.