Szczególną rolę w historii jazzu odegrał Jelly Roll Morton, pianista, kompozytor i lider zespołów, który należał do pierwszych muzyków świadomie porządkujących materiał muzyczny nowego stylu. Łączył elementy improwizacji z bardziej rozbudowanym myśleniem kompozytorskim, dzięki czemu stał się jednym z najważniejszych ogniw łączących tradycję nowoorleańską z późniejszym rozwojem jazzu.
W pierwszych latach XX wieku zaczęły powstawać niewielkie zespoły taneczne wykorzystujące instrumenty dęte blaszane, klarnety, fortepian i perkusję. Typowy skład obejmował kornet lub trąbkę, puzon, klarnet i sekcję rytmiczną złożoną z fortepianu, instrumentu basowego i perkusji. W takim środowisku ukształtowała się praktyka zbiorowej improwizacji, w której poszczególne instrumenty równocześnie prowadziły odmienne linie melodyczne. Do muzyków reprezentujących tę tradycję należeli Joe King Oliver, Kid Ory i Sidney Bechet. Każdy z nich odegrał ważną rolę w utrwaleniu charakterystycznego brzmienia jazzu nowoorleańskiego. W tym samym czasie rozwijał się również Louis Armstrong, początkowo związany z zespołami nowoorleańskimi i orkiestrą Kinga Olivera.