Przyczyna poruszenia krzyża nie została rozstrzygnięta. Nie potwierdzono ani oficjalnej wersji władz, według której Toufar skonstruował ukryty mechanizm, ani późniejszej hipotezy o prowokacji StB. Nie wykazano również, aby ruch był skutkiem naturalnej niestabilności przedmiotu. Kościół katolicki nie wydał formalnego orzeczenia uznającego nadprzyrodzony charakter zjawiska.

Tło thumb|Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Číhošti W lutym 1948 roku Komunistyczna Partia Czechosłowacji przejęła pełnię władzy w państwie. W następnych miesiącach rozpoczęto ograniczanie niezależności Kościoła katolickiego, likwidowanie jego organizacji i prasy oraz podporządkowywanie działalności duchownych kontroli administracji państwowej. W 1949 roku powołano Państwowy Urząd do Spraw Kościelnych i uzależniono wykonywanie posługi kapłańskiej od zgody władz.

Proboszczem niewielkiej wiejskiej parafii w Číhošti był od 1948 roku Josef Toufar. Wydarzenie z grudnia 1949 roku nastąpiło w okresie nasilającego się konfliktu pomiędzy komunistycznym państwem a Kościołem oraz rozpoczynającej się przymusowej kolektywizacji wsi.