Działacze NZS podjęli także działania w obronie praw studentów i całych uczelni, na forum samorządów studenckich. W maju 1982 została przegłosowana przez Sejm PRL nowa ustawa o szkolnictwie wyższym, która nie dawała prawa do strajku, ale dawała prawo do wyboru m.in. rektorów i dziekanów uczelni, co zostało wykorzystane przez środowiska opozycyjne na wielu uczelniach.
Odrodzenie NZS 1988–1989 Rzeczywiste odrodzenie NZS nastąpiło w maju 1988, kiedy to na fali protestów robotniczych odbyły się pierwsze, bardziej masowe – solidarnościowe działania studentów. Ich przejawem, oprócz szeregu wieców, strajków i innych wystąpień, było zorganizowanie Zjazdu NZS, który odbył się w Gdańsku, w kościele Św. Bartłomieja, gromadząc przedstawicieli NZS wszystkich najważniejszych ośrodków akademickich. Powstały wówczas struktury NZS, Zarząd Zrzeszenia wraz z Prezydium. Stopniowo, w całym kraju konstytuowały się tzw. Komitety Rejestracyjne NZS, tworzone były uczelniane i wydziałowe komisje (co istotne, oficjalnie podawane były już personalia członków tych gremiów), a studenci masowo podpisywali deklaracje członkowskie.