Wewnątrz ZHP powstała niejawna struktura znana jako Ruch Harcerski (później Ruch Harcerski Rzeczypospolitej – RHR).
Kluczowymi elementami integrującymi niezależne środowiska w tym okresie były:
Tradycyjne Prawo i Przyrzeczenie Harcerskie w przedwojennym brzmieniu. „Biała Służba”: ochotnicza służba porządkowa i sanitarna podczas pielgrzymek Jana Pawła II (1983, 1987), w której brały udział tysiące harcerzy z całego kraju. Duszpasterstwa Harcerskie: sieć duszpasterstw powstała w latach 1982–1989, która umożliwiała wychowanie w duchu chrześcijańskim poza ścisłą kontrolą władz ZHP. Deklaracja ideowa „Drogowskazy”: dokument opracowany na potrzeby instruktorów, w zamyśle kładący fundament pod budowę niepodległego państwa polskiego.
Jesienią 1988 roku Ruch Harcerski ujawnił się jako Ruch Harcerski Rzeczypospolitej (RHR) i zgłosił akces do prac Komitetu Obywatelskiego przy Lechu Wałęsie. 11 listopada 1988 r. powołany został w Gdyni jawny, choć z perspektywy ówczesnego prawa nielegalny, Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej (tak zwany Mały ZHR). W jego skład weszły drużyny z Gdyni, Sopotu, Szczecina i Kotliny Kłodzkiej oraz liczne grono trójmiejskich instruktorów związanych z Ruchem.