Pierwszym instytucjonalnym wyrazem tej świadomości była decyzja Churchilla z 1914 roku o wykupieniu przez rząd brytyjski udziałów w w celu zabezpieczenia dostaw paliwa dla Royal Navy.
Przełomowym momentem był kryzys naftowy z 1973 roku, kiedy OAPEC ogłosiła embargo na dostawy ropy wobec państw wspierających Izrael w wojnie Jom Kipur. Cena ropy wzrosła z ok. 3 do 12 USD za baryłkę, obnażając zależność państw uprzemysłowionych od importu. W odpowiedzi na kryzys w 1974 roku powołano Międzynarodową Agencję Energetyczną, której pierwotnym mandatem była koordynacja mechanizmów reagowania kryzysowego i tworzenie strategicznych rezerw ropy. W 1975 roku Stany Zjednoczone utworzyły , rezerwę o docelowej pojemności miliarda baryłek.
Po zakończeniu zimnej wojny pojęcie bezpieczeństwa energetycznego rozszerzyło się o problematykę gazu ziemnego (spory gazowe między Rosją a Ukrainą w 2006 i 2009 roku), energii elektrycznej (blackouty w USA w 2003 i w Europie w 2006 roku) oraz surowców krytycznych niezbędnych do transformacji energetycznej.