Na jesieni 1818 roku Giacomo pisze Mowy dotyczące włoskiej poezji romantycznej oraz pierwsze, tzw. „pieśni obywatelskie”, Do Italii oraz Nad planowanym pomnikiem Dantego, które publikuje w Rzymie w następnym roku. Po wizycie Giordaniego w Recanati, nabiera odwagi i postanawia uciec z domu: chce wyrwać się z kajdan, w których przyszło mu żyć do tej pory. W lipcu 1819 roku ojciec odkrywa i udaremnia wyjazd syna. Giacomo popada przez to w stan głębokiej depresji. Rozpoczynają się lata długich i ciężkich, rodzinnych kłótni: rodzice planowali dla syna karierę kościelną, on, wszelkimi możliwymi sposobami, chciał uniknąć tego losu. Pogarsza się również stan jego wzroku, co dodatkowo ma fatalny wpływ na stan jego samopoczucia. Był to bolesny i rozpaczliwy okres w życiu Leopardiego, podczas którego, jak pisze w Zibaldone, doświadczył prawdziwego oświecenia filozoficznego, które doprowadziło go do stworzenia materialistycznej i całkowicie ateistycznej koncepcji świata. Ślady tej nowej wizji nosi poezja z tego okresu – Giacomo pisze idylle (Nieskończoność, Wieczór w dzień zabawy, Do Księżyca, Sen, Samotne Życie) i, równolegle, kilka kolejnych „pieśni obywatelskich” (Do Angelo Mai, Brutus Młodszy).