Dusza przed zamieszkaniem w cielesnej powłoce przebywa w niebie i kontempluje to, co istnieje naprawdę. Połączywszy się na Ziemi z ciałem, zapomina o tym, co wiedziała przed swoim upadkiem na Ziemię. Jednakże i obecnie zachowuje w swej głębi pamięć o tym, co niegdyś oglądała. Postrzeganie materialnych przedmiotów przypomina duszy zapomnianą przez nią wiedzę, „idee”.
Anamneza jest tu formą pamięci metafizycznej, a nie przypominaniem sobie przeszłych doświadczeń. Wieczna i nieśmiertelna dusza ludzka oglądała kiedyś rzeczywistość ponadempiryczną i ma tę samą co ona strukturę. Zachowuje ona jej obraz, lecz stopniowo, wraz z kolejnymi jej reinkarnacjami w rzeczywistość materialną, pamięć o tym ulega zatarciu, lecz nigdy nie zanika zupełnie. Platon zakłada więc, że wiedza dotycząca prawdziwej rzeczywistości nie jest zdobywana, lecz powinna być tylko przypomniana. Anamneza nie ma nic wspólnego z poznaniem przez doświadczenie zmysłowe, lecz jest poznaniem prawdziwej rzeczywistości, poprzez przypomnienie jej sobie ("odpominanie").
Źródłem idei anamnezy miały być idee orficko-pitagorejskie (idea metempsychozy), ale także majeutyki Sokratesa.