Pozytywizm był okresem największego rozwoju nowelistyki polskiej. Do znaczących polskich klasyków nowel i ich dzieł zalicza się m.in.: Marię Konopnicką: Dym, Nasza szkapa, Miłosierdzie gminy, Mendel Gdański Bolesława Prusa: Kamizelka, Katarynka, Z legend dawnego Egiptu, Antek Henryka Sienkiewicza: Latarnik, Janko Muzykant, Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela, Szkice węglem, Sachem, Jamioł, Za chlebem, Na marne Stefana Żeromskiego: Doktor Piotr, Siłaczka
Charakterystyka Nowele są utworami krótkimi, zwykle pisanymi prozą. Zalicza się je do odmian epiki.
Fabuła noweli jest zwięzła, zwarta i jednowątkowa, oparta na rozwoju akcji w stosunkowo wąskim przedziale czasowym: pozbawiona epizodów, wątków pobocznych, komentarzy, dygresji, postaci dalszoplanowych, rozbudowanych opisów, oraz szczegółowej charakterystyki postaci. Akcja główna w noweli jest wyraźnie zarysowana, skondensowana (zawiera „wysoki stopień zagęszczenia doniosłych dla bohatera zdarzeń”), mocno udramatyzowana, i poprzez punkty zwrotne zmierza do punktu kulminacyjnego i puenty. Nowele często zawierają motywy dynamiczne. Pozycja narratora jest zwykle wyraźnie zaznaczona, lub przynajmniej zasygnalizowana pośrednio.