Według Vasariego historia sztuki to dzieje jednego stylu, realizmu. Stąd historia sztuki jawiła się jako jednoliniowy rozwój, ujęty w formę „odrodzenia” doskonalonego w czasie. Vasari nie dopuszczał myśli o sztuce innej iż realistyczna. Stąd też proces nawarstwiania się tendencji realistycznych oznaczał rozkwit sztuki, ich zanikanie było symptomem jej obumierania. Pierwszy kryzys sztuki nastąpił w momencie nastania sztuki późnego cesarstwa rzymskiego. Nowy kryzys miał nastąpić dopiero po wyczerpaniu się wewnętrznej żywotności sztuki, ale także pod wpływem różnych czynników zewnętrznych.
W pierwszej edycji autor opisał cykliczny model rozwoju sztuki, stanowiący analogię do biologicznego cyklu rozwojowego, który ma się nigdy nie zakończyć. Składa się on z: okresu rozkwitu – sztuka antyku momentu upadku – upadek Rzymu, śmierć Justyniana okresu upadku – średniowiecze okresu odrodzenia – renesans: jego dzieciństwo przypada na 1250–1400, młodość 1400–1500, dojrzałość 1500–1550. Według Vasariego największym osiągnięciem sztuki jest twórczość Michała Anioła, później następuje upadek.