thumb|Ziarniaki pszenicy twardej Pszenica twarda, p. makaronowa, p. durum (Triticum durum Desf.) – gatunek pszenicy z rodziny wiechlinowatych. Powstała w wyniku mutacji genowej pszenicy płaskurki (Triticum dicoccum). Jest tetraploidem, ma 28 chromosomów.
Morfologia Roślina jednoroczna, trawa o wysokości 1–1,8 m i grubych, ościstych kłosach. Występuje zarówno w postaci jarej, jak i ozimej. Osadka kłosa jest łamliwa, jej pięterka omszone, kłosy i ości często bywają czarne. Kłos ma niemal taką samą szerokość, jak grubość, ziarniaki są wyraźnie wypukłe z garbem. Ma nagie ziarna, bez plew. Ziarniaki tej pszenicy w porównaniu do pszenicy zwyczajnej są bardzo twarde, szkliste, ich wnętrze jest bursztynowo-żółte (u zwyczajnej białe). Wytwarza w bielmie barwnik luteinę co pozwala w najprostszy sposób odróżnić ją od pszenicy zwyczajnej.
Porównanie z pszenicą zwyczajną Główne różnice między pszenicą twardą a zwyczajną, zwaną miękką: W odmianach twardych łodyga jest wypełniona luźnym miąższem, w miękkich jest pusta. Ziarno pszenicy twardej jest mniejsze. Pszenica twarda mniej reaguje spadkiem plonu i jakości ziarna przy niedoborach wody. Mąka z pszenicy twardej (durum) zawiera więcej glutenu, ziarna skrobi są twarde i drobne.