Samoświadomość prezentuje się więc jako psychiczna formacja, podobna do innych i z punktu widzenia dynamiki charakteryzuje się pewnego rodzaju energią, jej intensywnością, która różnicuje poszczególne osoby, jak i zmienia się w jednej osobie. Można przypuszczać, że zanika, gdy intensywnie angażujemy się w jakieś działanie; cierpi, gdy jesteśmy zranieni i doznaje radości w chwilach przyjemnych. Ona nabiera znaczenia, gdy stoimy przed podjęciem ważnej decyzji czy odpowiedzialności lub odrzucamy coś, co wydaje nam się niewłaściwe.
Negatywizm dzieci może być wytłumaczony instynktowną potrzebą rozwinięcia samoświadomości.
W wieku dojrzewania samoświadomość ulega zmianom w dalsze burzliwe poszerzenie, które oznacza nieuchronne przejście z podporządkowania dziecka do niezależności młodego człowieka. Brak mądrości i wiedzy psychologicznej nie tylko wśród młodych ale i dorosłych czyni ten proces patologicznym i przekształca w nieprzejednany konflikt między pokoleniami.