Lekarzom zarzucono jednocześnie szpiegostwo na rzecz wywiadu brytyjskiego i amerykańskiego, które miały rzekomo działać w ZSRR poprzez „skorumpowane żydowskie organizacje nacjonalistyczno-burżuazyjne”. Stalin (chociaż zaplanował prowokację i wiedział o dacie jej rozpoczęcia), wykorzystał te informacje do oczyszczenia służb bezpieczeństwa, krytykując je za opieszałość, liberalizm, brak czujności i niewykrycie spisku. Celem Stalina byli ludzie znajdujący się w organach bezpieczeństwa państwowego związani z Ławrientijem Berią, którzy z różnych względów stali się niewygodni lub postrzegani byli jako potencjalne zagrożenie – w lutym 1953 roku w MGB nie pozostał ani jeden funkcjonariusz narodowości żydowskiej.
„Spisek lekarzy” miał szerszy kontekst polityczny, propaganda sowiecka dopatrywała się rzekomego „międzynarodowego spisku syjonistycznego”, który miał obejmować kraje komunistyczne znajdujące się w orbicie wpływów ZSRR (zwłaszcza Węgry i Czechosłowację). Wcześniej, w 1949 roku, odbył się na Węgrzech proces polityczny lokalnego działacza komunistycznego László Rajka (w tle przewijał się wątek oskarżeń o syjonizm). Także w 1952 roku wobec Żydów węgierskich wysuwano oskarżenia o sprzyjanie syjonizmowi (lub poglądy syjonistyczne) i współpracę z wywiadem Wielkiej Brytanii i Izraela. Osądzono m.in.