Weszły one do akcji w połowie sierpnia 1861, patrolując Missisipi w okolicach Cairo, a zwłaszcza jej istotny dopływ Ohio. 10 września „Conestoga” i „Lexington” uszkodziły w starciu uzbrojony parowiec konfederacki CSS „Jackson” koło Lucas Bend w stanie Missouri w serwisie DANFS. 7 listopada „Tyler” i „Lexington” wsparły trzytysięczne wojska Unii, pod dowództwem gen. Granta, w bitwie pod Belmont w stanie Missouri, zakończonej wycofaniem żołnierzy na transportowce pod osłoną dział tych okrętów.
mały|USS „Cairo” – jedna z 7 kanonierek pancernych typu City
Trzon flotylli Unii utworzyło 9 nowych pancernych kanonierek (ironclads), zbudowanych w zakładach stoczniowych Jamesa B. Eadsa w Saint Louis w stanie Missouri i Mound City. Były one w swojej części nadwodnej w całości przykryte drewnianą kazamatą o silnie pochylonych ścianach, częściowo lub całkowicie pokrytych żelaznymi płytami, która jednocześnie chroniła napędzające koło łopatkowe, umieszczone z tyłu. Siedem kanonierek należało do typu City (nazywanego też typem Cairo), o wyporności 512 ton: „Cairo”, „Carondelet”, „Cincinnati”, „Louisville”, „Mound City”, „Pittsburgh” i „St. Louis” (przemianowany we wrześniu 1862 na „Baron de Kalb”). Kanonierki te były chronione pancerzem żelaznym od przodu i jedynie częściowo po bokach, w rejonie kotłów i maszynDonald L.