W XVIII w., w epoce oświecenia, absolutyzm zyskał odmienną ideologię, zgodnie z którą władca miał być pierwszym urzędnikiem nowoczesnego, scentralizowanego państwa i jego zadaniem było przeprowadzanie odgórnych reform modernizujących państwo, społeczeństwo i gospodarkę, za pomocą rozbudowanego aparatu biurokratycznego. Taką postać absolutyzmu nazywamy absolutyzmem oświeconym. Ta forma absolutyzmu wyraźne formy przybrała w Królestwie Prus za panowania Fryderyka Wielkiego i w Austrii pod rządami Józefa II.
W XIX wieku monarchie takie jak Prusy, Austria i Królestwo Obojga Sycylii ewoluowały z absolutyzmu oświeconego w stronę postabsolutnego państwa policyjnego. W Imperium Osmańskim i Rosji monarchia absolutna przetrwała do początków XX wieku i upadła w związku z I wojną światową. W przypadku Rosji carskiej samodzierżawie zbliżało absolutyzm do despotyzmu, gdyż car pozostawał panem życia i śmierci swoich poddanych.
W niektórych państwach (jak Rzeczpospolita Obojga Narodów) absolutystyczny system rządów się nie ukształtował, a co więcej, budził stałe, poważne obawy społeczeństwa (zob. absolutum dominium, neminem captivabimus).