Teraz, kiedy I rozbiór Polski ponownie pozbawił Polskę dostępu do Bałtyku, a zwycięska wojna Rosji z Turcją otwierała Morze Czarne dla handlu międzynarodowego, zaczęto w Rzeczypospolitej znowu stawiać na kartę czarnomorską w miejsce bałtyckiej.
W tym kontekście, w latach 1765–1784 zbudowano Kanał Ogińskiego, który połączył dorzecza Niemna i Dniepru, a w latach 1775–1848 Kanał Królewski (obecnie Dnieprzańsko-Bużański), łączący dorzecza Wisły i Dniepru. Kanały te połączyły w jeden system wodny trzy główne dorzecza Rzeczypospolitej: systemy Wisły, Dniepru i Niemna, integrując w ten sposób polskie, ruskie i litewskie dzielnice przedrozbiorowej Rzeczypospolitej. W 1766 r. powstała również polska koncepcja budowy Kanału Bydgoskiego, łączącego system Wisły i Odry, której nie zdążono jednak zrealizować.
Począwszy od 1795 r., kiedy dokonał się III rozbiór Polski, dotychczasowa główna arteria komunikacyjna – Wisła została podzielona między trzech zaborców, co było początkiem upadku tej drogi wodnej. Górny odcinek Wisły stanowił pogranicze zaboru austriackiego, odcinek środkowy przebiegał przez ziemie zaboru rosyjskiego, a odcinek dolny znajdował się w granicach Prus. Każde z trzech państw zaborczych nadało Wiśle odmienną funkcję transportowo-przestrzenną.