Po 1871, kiedy cesarz Franciszek Józef I zniósł ograniczenia językowe, coraz więcej wykładów było prowadzonych w języku polskim. W XIX w. w zaborze rosyjskim istniał Królewski Uniwersytet Warszawski (od 1816 do upadku powstania listopadowego). W latach 1869–1915 funkcjonował natomiast Cesarski Uniwersytet Warszawski (ros. Императорскій Варшавскій Университетъ) z wykładowym językiem rosyjskim. Polacy stanowili od 60–70% jego studentów. Po zorganizowanym w 1905 bojkocie rosyjskiej uczelni, większość z nich wyjechała do innych uniwersytetów.
W II Rzeczypospolitej funkcjonowało 6 uniwersytetów, w tym 5 państwowych: Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie (wznowił działalność i otrzymał imię swojego założyciela w 1919), Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie (dawny Uniwersytet Franciszkański), Uniwersytet Warszawski (ponownie utworzony w 1915, od 1935 nosił nazwę Uniwersytet Józefa Piłsudskiego w WarszawieDekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 26 sierpnia 1935 r. o nadaniu Uniwersytetowi Warszawskiemu nazwy: „Uniwersytet Józefa Piłsudskiego w Warszawie” ().) i Uniwersytet Poznański (założony w 1919). Od 1918 działała również katolicka prywatna szkoła akademicka – Uniwersytet Lubelski – w której nazwie w 1928 pojawił się człon „Katolicki”.