Nie powstało ono jednak zupełnie na surowym korzeniu. Najstarszym śladem zwartego osadnictwa jest grodzisko w Starym Bielsku założone na przełomie XII i XIII wieku. Ma kształt zbliżony do regularnego koła i powierzchnię około 3,2 ha. Odkryte zabytki archeologiczne nie pozwalają jednoznacznie stwierdzić, jaką funkcję pełniło i czy było zamieszkiwane na stałe. Jedna z hipotez wskazuje na znaczenie grodziska jako refugium (miejsce schronienia) okolicznej ludności w czasie niepokojów. Kres jego istnienia przyniósł pożar pod koniec XIV wieku. Przez pewien czas istniało więc równolegle z miastem, jak i o nieco starszą wsią (Stare) BielskoNazwa Stare Bielsko / Alt Bielitz dla odróżnienia od miasta o tej samej nazwie zaczęła być używana w połowie XV wieku, por. . – założoną w ramach akcji osadniczej pod koniec XIII wieku i obejmującą pierwotnie również obszar, na którym dopiero wtórnie lokowano miasto. Istnieją dowody archeologiczne pozwalające sądzić, że w miejscu dzisiejszej starówki istniała powiązana z tą wsią przedlokacyjna osada targowa. Wspólna dla wsi i miasta nazwa ma rodowód słowiański i wywodzi się od gleb bielicowych.