Samter”.
Pochodzenie nazwy doczekało się kilku teorii. Według K. Zierhoffera jest to forma liczby mnogiej od osobowej nazwy „Szamotuła” wywodzącej się od słowa „szamotać się”. Z kolei polscy językoznawcy Kazimierz Rymut, H. Górnowicz i Stanisław Rospond w podstawie toponimu Samotuły upatrują osobową nazwę rodową od przezwiska złożonego „Samotuł” (człon drugi pochodzi od staropolskiego tuł, czyli sajdak, lub tulić, czyli chować). Zmiana początkowego S na Sz podyktowana była ucieczką przed rzekomą wymową gwarową. Kazimierz Rymut nie wykluczał także związku omawianego toponimu z nazwą przepływającej pod miastem rzeki Samy . Od nazwy miejscowości pochodzi również polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko Szamotulskich z rodu Świdwów herbu Nałęcz, którzy od średniowiecza byli właścicielami miejscowości.
Historia Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i początkowo należała do polskiej szlachty z rodu Świdwów herbu Nałęcz, którzy od nazwy miejscowości przyjęli odmiejscowe nazwisko Szamotulskich. Od 1320 tereny, na których powstała miejscowość leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1508 miejscowość leżała w powiecie poznańskim Korony Królestwa Polskiego w parafii Rogoźno.