Rozbicie dzielnicowe Polski wykorzystali książęta ruscy. Daniel Halicki – po babce Agnieszce Bolesławównej – prawnuk Bolesława Krzywoustego, został ogłoszony księciem włodzimierskim w 1229 i halickim. Po spustoszeniu Halicza przez Mongołów w 1233 przeniósł się z bratem Wasilkiem do Chełma w 1238, budując i umacniając gród wałami, zjednoczył na nowo ziemie Rusi Halicko-Wołyńskiej, którymi rządził ze swej rezydencji w Chełmie, czyniąc go stolicą Rusi Halicko-Wołyńskiej, a następnie Księstwa Chełmsko-Bełzkiego. Na Górze Chełmskiej ks. Daniel zbudował zamek, a ok. 1241, czyli po pierwszym najeździe tatarskim, przeniósł ze spalonego Uhruska do Chełma biskupstwo prawosławne. Ks. Daniel był fundatorem cerkwi Matki Bożej, św. Jana Złotoustego, Trójcy Świętej, św. św. Kosmy i Damiana. Od ok. 1240 Chełm był stolicą książąt halickich.
thumb|250px|Podziemia kredowe (w Chełmie kredę rozpoczęto wydobywać w XIII wieku)
Po umocnieniu grodu wałami, Tatarzy nie mogli zdobyć Chełma, tylko niszczyli okolice. W latach 1241 i 1259–1260 miały miejsce I najazd mongolski na Polskę i II najazd mongolski na Polskę;