Kolejną, drugą już próbę stworzenia w Białymstoku instytucji odpowiedzialnej za zabezpieczanie archiwaliów, podjęto dopiero po zakończeniu działań II wojny światowej. 10 listopada 1950 r. Minister Oświaty – Stanisław Skrzeszewski wydał dekret powołujący Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Białymstoku. Jednak i tym razem trudności natury organizacyjno-technicznej przeciągały uruchomienie instytucji znacząco w czasie. Dopiero po blisko trzech latach od wydania wspomnianego dekretu, tj. 1 stycznia 1953 r. Henryk Altman – Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych formalnie powierzył obowiązki dyrektora białostockiej placówki dr. Stefanowi Sobańcowi, dotychczasowemu dyrektorowi Archiwum Akt Nowych w Warszawie. Tym samym Archiwum Państwowe w Białymstoku, naówczas – Wojewódzkie Archiwum Państwowe, faktycznie rozpoczęło swoją działalność i zwyczajowo to właśnie tę datę z czasem przyjęto jako cezurę określającą jego powstanie, choć akt formalny wydany został trzy lata wcześniejM. Kietliński, Archiwum Państwowe w Białymstoku 1953-2002..., pr. cyt.;.