Linie kolejowe z Bydgoszczy rozwijały się następująco: Pruska Kolej Wschodnia (połączenie z Berlinem) – 1851 r. Pruska Kolej Wschodnia (połączenie z Gdańskiem i Królewcem) – 1852 r. Kolej Warszawsko-Bydgoska (połączenie z Toruniem i Warszawą) – 1861 r. linia do Inowrocławia – 1872 r. linia do Fordonu – 1885 r., i dalej do Chełmży przez najdłuższy w Niemczech most na Wiśle (1893 r.) linia do Wągrowca – 1895 r. linie wąskotorowe do Koronowa, Ślesina, Włók – 1895–1897 r.
W latach 1851–1872 Bydgoszcz była jednym z ważniejszych węzłów kolejowych na wschód od Berlina i nie miała w okolicy konkurencji (poza Poznaniem i Gdańskiem). W związku z tym miasto stało się dużym centrum tranzytu towarów, a rola ta wzmacniana była dodatkowo przez dogodne położenie w sieci dróg wodnych.
Rozwój Bydgoskiego Węzła WodnegoWoźniak-Hlebionek Agnieszka. Kanał bydgoski, Brda i Noteć w pruskich planach inwestycyjnych w latach 1773–1915. Kronika Bydgoska XXIII (2001). Bydgoszcz 2002. Do połowy XIX wieku transport wodny kanałem bydgoskim i Wisłą, miał zasadnicze znaczenie, gdyż nie istniały jeszcze linie kolejowe. Po 1850 r., sytuacja się zmieniła, ale równocześnie ruch na Kanale Bydgoskim nabrał nowego charakteru dzięki zastosowaniu napędu parowego do poruszania barek. W 1855 r.