Kult Atanazego jako męczennika pojawił się krótko po jego śmierci. Formalna kanonizacja nastąpiła najpóźniej w XIX w. Szczególnym ośrodkiem kultu duchownego pozostawał Brześć, jego relikwie w latach 1894–1915 znajdowały się także w monasterze w Leśnej. Po rewolucji październikowej kult ten osłabł. Jego ożywienie nastąpiło na niepodległej Białorusi oraz po 1996 w Polskim Autokefalicznym Kościele Prawosławnym. Na Białorusi głównym ośrodkiem kultu Atanazego jest Brześć, natomiast w Polsce – cerkiew Świętych Cyryla i Metodego w Białej Podlaskiej.

Życiorys Pochodzenie i edukacja mały|Monaster Ducha Świętego w Wilnie, w którym Atanazy rozpoczynał życie mnisze Przyszły duchowny urodził się w końcu XVI w. w nieznanym miejscu na białoruskich ziemiach Wielkiego Księstwa LitewskiegoT. Hodana, Między królem..., s. 180.A. Bobryk, Wpływ Atanazego Brzeskiego..., ss. 7–9.. Podawane przez Antoniego Mironowicza data i miejsce urodzenia (rok 1597, Wilno) nie dają się całkowicie udowodnić i są oparte jedynie na przypuszczeniach. Tomasz Hodana uważa, że rodzice przyszłego mnicha byli rzemieślnikami, Adam Bobryk twierdzi natomiast, że mogli być to zarówno rzemieślnicy, jak i zubożała prawosławna szlachta.