thumb|Atak japońskich bombowców na Hr.Ms. „Java” podczas bitwy O godzinie 16:12 brytyjskie niszczyciele jako pierwsze spostrzegły wrogie okręty, płynące w trzech zespołach. Były to dwie flotylle dużych niszczycieli prowadzone przez lekkie krążowniki i „Naka” (łącznie 14 niszczycieli) oraz zespół sił przykrycia admirała Takagi w składzie dwóch ciężkich krążowników „Nachi” i „Haguro”. Okręty te oddzielały aliancki zespół od sił transportowych, na zniszczenie których miał nadzieję Doorman. Alianckie krążowniki płynęły w szyku: „De Ruyter”, HMS „Exeter”, USS „Houston”, „Java” i HMAS „Perth”.
Japońskie ciężkie krążowniki otworzyły ogień jako pierwsze z odległości powyżej 24 000 m, po czym ogień otworzyły alianckie ciężkie krążowniki i oba zespoły skierowały się na zachód na kursach równoległych. Już o 16:31 krążownik „De Ruyter” otrzymał pierwsze trafienie, aczkolwiek bez groźnych skutków. Teoretycznie oba zespoły miały podobną siłę, lecz w rzeczywistości po stronie Japończyków leżał szereg atutów.