W kolejnych latach hasła reformacyjne zostały przejęte również przez część środowisk występujących przeciwko istniejącemu porządkowi społecznemu.
W latach 1522–1523 doszło do powstania rycerstwa, a w 1525 roku do wojny chłopskiej. Ich uczestnicy wysuwali również postulaty związane z radykalnymi zmianami religijnymi i społecznymi. Oba wystąpienia zostały stłumione. Jednocześnie część książąt niemieckich udzieliła poparcia reformacji, dostrzegając w niej możliwość zwiększenia własnej niezależności i rozszerzenia kompetencji wobec Kościoła.
W 1531 roku książęta popierający reformację utworzyli Związek szmalkaldzki, którego celem była m.in. wspólna obrona interesów państw protestanckich. Na terytoriach pozostających pod ich władzą stopniowo tworzono nowe struktury organizacji kościelnej. Ich funkcjonowanie było w znacznym stopniu podporządkowane władzy świeckiej sprawowanej przez poszczególnych władców terytorialnych.