Studium generale pozostało do końca średniowiecza oficjalną nazwą uniwersytetu. Pojęcie uniwersytetu (universitas magistrorum et scholarium) pojawia się dopiero w 1221.
Pierwsze uniwersytety Uniwersytety nie były początkowo zinstytucjonalizowane, lecz były luźnymi organizacjami skupiającymi scholarów. Niewiele jest też źródeł z XI i XII wieku. Stąd daty powstania pierwszych uniwersytetów są umowne i orientacyjne.
Do najstarszych uniwersytetów należą: Uniwersytet Boloński (ok. 1088 r.) Uniwersytet Paryski (od ok. 1100 r.) Uniwersytet Oksfordzki (przed 1167 r., nauczanie prowadzono od 1096 r.) Uniwersytet w Cambridge (1209 r., jako organizacja: 1226 r.) Studium generale w Palencii (1212 r. lub 1214 r.) Uniwersytet w Salamance (1218 r.) Uniwersytet Padewski (1222 r.) Uniwersytet w Montpellier (1289 r.)
Na wzór Uniwersytetu Paryskiego zorganizowano pierwszy w Europie Środkowej uniwersytet, który powstał 1348 w Pradze z inicjatywy króla Czech Karola IV Luksemburskiego i nosi teraz jego imię (Uniwersytet Karola w Pradze). Był to też pierwszy uniwersytet na terytorium Cesarstwa.