Równocześnie do soboru w latach 1666-1667 zdarzały się przypadki, gdy hierarchia cerkiewna zgadzała się na posługiwanie się rytem sprzed reformy: w 1664 metropolita nowogrodzki Pitirim, wyświęcając trzynastu mnichów Monasteru Sołowieckiego na diakonów lub kapłanów, na ich prośbę przeprowadził obrzęd z użyciem ksiąg liturgicznych sprzed reformy.
Łobaczew uważa, iż istnieją podstawy, by twierdzić, wbrew ocenom wielu późniejszych autorów, że Nikon nie uważał reformy cerkiewnej za najważniejsze zadanie jako patriarchy. Według tego autora hierarcha dążył przede wszystkim do wzmocnienia pozycji duchowieństwa w społeczeństwie i podniesienia prestiżu prawosławia.
Skutki reform 200px|right|thumb|Czarny sobór, obraz Siergieja Miłoradowicza, przedstawiający mnichów Monasteru Sołowieckiego odrzucających reformę Nikona Sprzeciwienie się reformie przez znaczną część duchowieństwa i wiernych większość historyków uzasadnia obyczajowym konserwatyzmem społeczeństwa rosyjskiego, dla którego autentyczność wiary prawosławnej zawierała się przede wszystkim w drobiazgowym przestrzeganiu typowych dla niej obyczajów liturgicznych. Ponadto wśród rosyjskich prawosławnych żywotne było przekonanie, iż "czystość wiary" w Kościołach prawosławnych tradycji greckiej nie była pełna, czego dowodem miał być upadek Konstantynopola.