w powieści dla zaokrąglenia historii wiesza się, ale to na jedno wychodzi”Grażyna Borkowska, „Wstęp” do wydania: Eliza Orzeszkowa, Cham, Biblioteka Polska, Kraków 1998..
Pierwotnie powieść miała nosić tytuł Rybak nadniemeński, ale ostatecznie pisarka zmieniła jej tytuł na Cham, który niósł silniejsze przesłanie społeczne i emocjonalne.
Powieść była też efektem etnograficznych studiów terenowych, które Orzeszkowa prowadziła od kilku lat wśród chłopów białoruskich. W 1885 roku pisała w liście do Józefa Nusbauma: „Chcę koniecznie poznać dobrze Rusinów, na których morzu my tu jesteśmy wyspami, dużo o nich pisać i nawet zabrać z nimi trochę stosunków”List do J. Nusbauma z 23 lutego 1885, w: Listy zebrane, vol. 3, 138. . Wcześniej tej tematyce poświeciła powieści Niziny i Dziurdziowie (1885).
Według Marii Żmigrodzkiej Cham był książką przełomową w pisarstwie Elizy Orzeszkowej, która kończy jej okres realizmu krytycznego, a otwiera ostatni etap w twórczości artystki skupiający się na przeżyciach jednostki i kwestiach moralnych. Obraz chłopów przedstawiony w powieści był przejawem zyskującej wówczas popularność chłopomanii, która zapowiadała nową epokę, Młodą PolskęMaria Żmigrodzka "Wstęp", w: Eliza Orzeszkowa Wybór pism, Książka i Wiedza, Warszawa 1952, s. XXVIII.