na powierzchni cząstek mineralnych i cząstek próchnicy wskutek: zachodzącej przy wysokim pH dysocjacji, polegającej na odłączeniu protonu od znajdujących się na powierzchni cząstek koloidalnych grup –OH, –COOH, –, –, izomorficznej wymiany jonów na jony wewnątrz komórek elementarnych tetraedrycznej warstwy sieci krystalicznej iłów, izomorficznej wymiany jonów na jony lub wewnątrz komórek elementarnych oktaedrycznej warstwy sieci krystalicznej. Ilość ujemnych ładunków, powstających wskutek dysocjacji powierzchniowych grup funkcyjnych, jest zależna od odczynu gleby. Część tych ładunków jest neutralizowana, np. przez jony , trwale wiązane w przestrzeniach międzypakietowych.
Na powierzchni amfoterycznych uwodnionych tlenków i wodorotlenków żelaza i glinu zależnie od pH środowiska powstają ładunki dodatnie lub ujemne wskutek: przyłączania protonu przy niskim pH, odłączania protonu przy wysokim pH, W punkcie izoelektrycznym ładunek nie powstaje.